۱۴۰۵ شهریور ۵, پنجشنبه

«انتقام از پدر» منتشر شد؛ پرونده‌ای که از لاجوردی آغاز می‌شود و به مزرعه سهراب اکبری می‌رسد - جلد سوم «اول شهریور؛ علی‌اکبر اکبری، دست انتقام تاریخ» شهرام بهزادی

«انتقام از پدر» منتشر شد؛ پرونده‌ای که از لاجوردی آغاز می‌شود و به مزرعه سهراب اکبری می‌رسد - جلد سوم «اول شهریور؛ علی‌اکبر اکبری، دست انتقام تاریخ» شهرام بهزادی

پرونده اول شهریور با شهادت علی‌اکبر اکبری بسته نشد.

این نقطه آغاز جلد سوم است.

«انتقام از پدر؛ سهراب اکبری، از مزرعه‌ای در ایلام تا سندی از بی‌مرزی سرکوب» سومین جلد مجموعه شهرام بهزادی، اکنون منتشر شده است؛ کتابی که به‌جای تکرار روایت عملیات اول شهریور، به سراغ اتفاقی می‌رود که هفت ماه بعد در ایلام رخ داد.

سهراب اکبری ۶۱ سال داشت.

کشاورز بود.

در عملیات پسرش شرکت نداشت.

اما بنا بر اسناد، اطلاعیه‌ها و شهادت‌های مورد استفاده در کتاب، پس از شهادت علی‌اکبر،وناکام گذاشتن رژیم ، فشار بر خانواده پایان نیافت. سهراب مورد بازجویی و تهدید قرار گرفت و در روایت‌های گردآمده در این پرونده آمده است که حتی روز پیش از مرگ نیز بازجویی شده بود.

سپس ۱۷ فروردین ۱۳۷۸ فرا رسید.

مزرعه.

تراکتور.

و مرگ پدر.

جلد سوم از همین واقعه وارد موضوعی بزرگ‌تر می‌شود: چرا دستگاه سرکوب با خانواده مخالف نیز می‌جنگد؟

کتاب برای پاسخ به این پرسش به عقب بازمی‌گردد و پرونده اسدالله لاجوردی را بازخوانی می‌کند؛ نه صرفاً برای شرح زندگی یک مقام حکومتی، بلکه برای پاسخ به پرسشی بنیادی‌تر:

خمینی چگونه ساختاری ایجاد کرد که لاجوردی‌ها در آن قدرت گرفتند؟

از اوین و دادستانی انقلاب تا شکنجه، اعدام، سلول انفرادی و تواب‌سازی، مسئله کتاب دیگر یک فرد نیست؛ مسئله، دستگاهی است که به افراد امکان می‌دهد بر جان و سرنوشت مخالفان قدرت گسترده پیدا کنند.

اما یکی از مهم‌ترین بخش‌های جلد سوم به خانواده اختصاص دارد.

کتاب تناقض میان تبلیغات رسمی درباره «حرمت خانواده» و رفتار امنیتی با خانواده مخالفان را بررسی می‌کند: خانواده‌هایی که چندین عضو خود را در اعدام‌ها و سرکوب‌های دهه شصت از دست دادند؛ فشار بر پدران و مادران؛ محدودکردن مراسم؛ و در سوی دیگر، تلاش برای استفاده از بستگان مخالفان علیه خود آنان.

در همین چارچوب، کتاب به نقش «انجمن نجات» و نمونه استفاده سیاسی از عنوان خانواده نیز می‌پردازد و این پرسش را مطرح می‌کند که چگونه عاطفه‌ای خصوصی مانند رابطه مادر و فرزند یا پدر و فرزند می‌تواند وارد یک پروژه فشار سیاسی شود.

از این منظر، سهراب اکبری دیگر فقط «پدر علی‌اکبر» نیست.

او به نقطه‌ای برای دیدن یک سازوکار بزرگ‌تر تبدیل می‌شود.

جلد سوم در پایان دوباره پدر و پسر را کنار یکدیگر قرار می‌دهد:

علی‌اکبر اکبری؛ ۲۰ساله ـ اول شهریور ۱۳۷۷.

سهراب اکبری؛ ۶۱ساله ـ ۱۷ فروردین ۱۳۷۸.

دو نسل، دو مرگ و فاصله‌ای حدود هفت ماه.

و پرسشی که پس از پایان کتاب باقی می‌ماند:

قدرت برای انتقام از مخالف تا کجا پیش می‌رود؟

روایت این جلد پاسخی تلخ در برابر خواننده می‌گذارد:

تا خانه؛

تا خانواده؛
تا پدر؛
و بنا بر اسناد این پرونده، حتی تا مزرعه‌ای که کشاورزی ۶۱ساله در آن مشغول کار بود.