دو کتاب، دو پرسش بزرگ تاریخی منتشر شد | چرا حذف یک مقاومت ممکن نشد؟ چرا مسئله کردستان همچنان به راهحل دموکراتیک نیاز دارد؟ شهرام بهزادی
دو اثر تازه شهرام بهزادی درباره تاریخ مبارزه سیاسی، سازوکارهای سرکوب و حقوق ملی در ایران
کتاب ۱۷آبان؛ منشور خودمختاری کردستان از سرکوب و ستم مضاعف تا حقوق برابر در ایران فردا نویسنده: شهرام بهزادی
چه چیزی باعث میشود یک سازمان سیاسی، با وجود دههها فشار امنیتی، زندان، اعدام، تبلیغات و تلاش برای انزوای سیاسی، همچنان در صحنه سیاست باقی بماند؟
چرا مسئله حقوق مردم کردستان، با وجود تغییر حکومتها و گذشت دههها، همچنان یکی از موضوعات مهم بحث درباره آینده ایران است؟
این دو پرسش، نقطه آغاز معرفی دو کتاب تازه شهرام بهزادی است.
از ساواک تا وزارت اطلاعات؛ چهار دهه رویارویی
نبردی برای حذف یک مقاومت
از ساواک تا وزارت اطلاعات؛ تاریخ عملی جنگ سیاسی علیه مجاهدین
کتاب اول، سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۹۲ را در بر میگیرد؛ دورهای که در آن ایران شاهد سقوط سلطنت، انقلاب، استقرار حکومت ولایت فقیه، سرکوب مخالفان و تحولات بزرگ سیاسی و منطقهای بود.
در مرکز این روایت، سازمان مجاهدین خلق ایران قرار دارد.
ساواک در دوران شاه با بازداشت، محاکمه و سرکوب اعضای این سازمان به مقابله با آن پرداخت. پس از انقلاب ۱۳۵۷، مناسبات سیاسی و شرایط فعالیت سازمان تغییر کرد. گسترش اختلافات با حاکمیت، سرکوب مخالفان و وقایع ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، آغازگر مرحله تازهای از این رویارویی شد.
کتاب، این تحولات را بهصورت یک رشته رویدادهای جدا از یکدیگر بررسی نمیکند؛ بلکه میکوشد پیوند میان تصمیمهای سیاسی، اقدامات امنیتی، واکنشهای سازمان و نتایج هر مرحله را آشکار سازد.
چرا حکومتها از ابزار تبلیغات و تخریب اعتبار مخالفان استفاده میکنند؟
عملیات اطلاعاتی چگونه با اقدامات سیاسی و دیپلماتیک پیوند میخورد؟
یک سازمان تحت فشار چگونه ساختار خود را حفظ میکند، راهبردهایش را تغییر میدهد و با شرایط تازه روبهرو میشود؟
اینها از پرسشهایی هستند که خواننده در مسیر کتاب با آنها مواجه میشود.
از زندانهای دوران شاه تا رویدادهای اشرف و لیبرتی، کتاب بر یک اصل استوار است: برای شناخت تاریخ، تنها دانستن اینکه چه اتفاقی افتاده کافی نیست؛ باید دانست چگونه اتفاق افتاده، چه کسانی در آن نقش داشتهاند و پیامد آن چه بوده است.
۱۷ آبان؛ از یک مطالبه تاریخی تا منشور خودمختاری
۱۷ آبان؛ منشور خودمختاری کردستان
از سرکوب و ستم مضاعف تا حقوق برابر در ایران فردا
هفدهم آبان ۱۳۶۲ چه اتفاقی افتاد؟
در این روز، شورای ملی مقاومت ایران طرح ۱۲ مادهای خودمختاری کردستان ایران را تصویب کرد.
این طرح در شرایطی شکل گرفت که مسئله کردستان، پس از درگیریهای سال ۱۳۵۸ و برخوردهای نظامی و امنیتی، به یکی از بحرانهای مهم سیاسی کشور تبدیل شده بود.
کتاب دوم، خواننده را به ریشههای تاریخی این مسئله میبرد.
از سیاستهای تمرکزگرایانه دوران پهلوی و تجربه جمهوری مهاباد تا انقلاب ۱۳۵۷، درگیریهای کردستان، فرمانهای نظامی، اعدامها و تلاشهای سیاسی برای یافتن راهحل.
اما پرسش اصلی کتاب به گذشته محدود نمیشود.
آیا خودمختاری با تمامیت ارضی ایران تعارض دارد؟
آیا میتوان یک کشور واحد داشت و در عین حال اختیارات واقعی اداره امور داخلی را به مردم مناطق مختلف سپرد؟
چه رابطهای میان آموزش زبان مادری، حقوق فرهنگی، مشارکت سیاسی، توسعه اقتصادی و دموکراسی وجود دارد؟
نویسنده با بررسی پیشینه تاریخی و متن منشور، این پرسشها را در ارتباط با آینده ایران مطرح میکند.
کتاب همچنین مفهوم «ستم مضاعف» را بررسی میکند؛ وضعیتی که در آن، تبعیض عمومی سیاسی و اجتماعی با تبعیض ناشی از زبان، قومیت، مذهب یا جنسیت همراه میشود.
چرا مطالعه این دو کتاب اهمیت دارد؟
زیرا تاریخ سرکوب سیاسی و تاریخ تبعیض ملی، با وجود تفاوتهایشان، هر دو به مسئله ساختار قدرت مربوط میشوند.
در یک سو، مسئله آزادی فعالیت سیاسی و حق موجودیت تشکلهای مخالف قرار دارد. در سوی دیگر، حق برخورداری مردم از حقوق برابر و مشارکت واقعی در اداره امور زندگی خود.
این دو کتاب از دو مسیر متفاوت به بررسی همین مسائل میرسند.
«نبردی برای حذف یک مقاومت» تجربه یک رویارویی طولانی سیاسی و امنیتی را بررسی میکند.
«۱۷ آبان؛ منشور خودمختاری کردستان» پیشینه یک مطالبه ملی و تبدیل آن به یک طرح سیاسی مدون را بازخوانی میکند.
خواننده در پایان با دو موضوع مهم روبهروست: شناخت سازوکارهای سرکوب و شناخت راهحلهای سیاسی برای عبور از تبعیض.
دو کتاب برای کسانی که میخواهند تاریخ را نه فقط بهعنوان گذشته، بلکه بهعنوان تجربهای برای فهم امروز و آینده ایران مطالعه کنند.
نویسنده: شهرام بهزادی
منتشر شد ـ آبان ۱۴۰۵





